کاربران ایرانی برای اتصال به اینترنت از دو سو با مشکلات دست و پنجه نرم می کنند: از یک طرف موانع اعمال شده از داخل کشور مانند فیلترینگ غیرهوشمند و پهنای باند پائین و از سوی دیگر، تحریم های خارج از کشور مثل عدم امکان دسترسی به خدمات وب سایتهای معتبر و احتمال تحریم اینترنتی !

آیا تحریم خارجی و قطع اینترنت از بیرون مرزها امکانپذیر است ؟

درخصوص امکانپذیری و نحوه قطع سرویس جهانی اینترنت فرضیه ها ومباحث فراوانی مطرح شده است. از چمله اینکه گفته می شود کلید مرگ اینترنت موسوم به kill switch internet در اختیار  رئیس جمهور ایالات متحده امریکا قراردارد. همچنین، عنوان شده است که مجمع جهانی حاکم بر اینترنت، کلید آیکان ICANN را برای قطع اینترنت پیش بینی نموده است.کلیدی متشکل از 7 قسمت مجزا که هر قسمت آن به امانت در خاک یک کشور قرار داده شده است و برای فعال شدن آن و خاموش شدن اینترنت باید حداقل 5 قسمت آن به پایگاهی در خاک ایالات متحده امریکا منتقل شود.

امکانپذیری این تهدید از دو منظر فنی و قانونی قابل بررسی است.

قبل از ادامه لازم است به یک موضوع مهم توجه شود و آن بحث مالکیت اینترنت است. همزمان با افزایش میزان وابستگی افراد و دولتها به اینترنت و توجه جهانی به تضمین امنيت آن، مسئله حاكميت بر اينترنت نیز به موضوع پيچيده ای تبدیل شده است و بعقیده من، در آینده منشا مناقشات بسیاری خواهد بود.

ایالات متحده امریکا مدعی حاكميت بر اينترنت است و فضای سایبر را دارائی ملی خود محسوب می کند. بطوریکه حتی رئیس جمهور ایالات متحده امریکا اختیار دارد در شرايط اضطراري اقدام به قطع سرویس جهانی اینترنت نماید.

به همین دلیل برخی کشورها مانند چین و روسیه بطور مستمر در حال استحکام مواضع خود و ایجاد شبکه های موازی هستند و بسیاری نیز به دنبال مدلهاي مشاركتي برای جلوگیری از بروز چنین سناریوئی می باشند.

من از نظر فنی، تحریم بیرونی و قطع اینترنت کشور را در کوتاه مدت با وجود پیچیدگی های آن امکان پذیر می دانم. توجه کنید که در حال حاضر تعداد درگاه های  ورودی اینترنت به ایران کمتر از ده مسیر است. البته در این راه نیاز به همراهی سایر کشورها و شرکتهای بین الملی در قطع درگاه های stm1ها می باشد و البته برای جلب این همراهی جمعی، باید توجیحات حقوقی و قانونی لازم ایجاد شود که طبعا برای دولتهای قدرتمند مسلط بر سرنوشت اینترنت، دستیابی به آن دور از دسترس نیست.

نمونه بارز  آن در جهان واقعی، کنوانسیون حقوق دریا‌ها ۱۹۵۸ است که عبور و مرور کشتی های تجاری در آبراه ها را تضمین می کند اما همین قانون پذیرفته شده بین المللی، به دفعات توسط قدرتهای جهانی و زورگو با توجیحاتی نقض شده است.

من عقیده دارم آنچه در عمل موجب غیر عملی بودن احتمال تحریم اینترنت  می گردد، آسیب های متقابلی است که قطع ارتباطات با کشور تاثیرگذاری مانند ایران برای دیگر کشورها و ارگان‌های مختلف جهانی در بر دارد. نیازمندی متقابل دیگر کشورها و نهاد های بین المللی به حفظ تعاملات الکترونیکی با اشخاص، نهادها و سازمان های ایرانی، احتمال بکارگیری چنین حربه ای را در درازمدت کم رنگ می سازد.

اما با فرض بروز تحریم، علیرغم اینکه مسئولین مربوطه ادعای تضمین حفظ ارتباط زيرساخت هاي حياتي كشور را مطرح می کنند، اولین نقطه آسیب پذیر شبکه مخابرات کشور است که دچار مشکل خواهد شد و سپس سرویس های مبتنی بر اینترنت در سازمان ها، ادارات، شرکت ها، دانشگاه ها و از جمله بروز اخلال در سیستم حمل و نقل مورد انتظار است.

(در پست بعدی به آثار و نتایج قطع غیرمنتظره اینترنت خواهم پرداخت).

چنانچه در خصوص جایگزین سازی فرایندها و سناریوهای مواجه با اختلال های فوق اقدامی نشود، در صورت بروز تحریم و قطع اینترنت، اقدام خاصی در کوتاه مدت متصور نیست و باید به انتظار اتصال مجدد اینترنت نشست. حالت ناخوشایندی که من را به یاد سالهای نه چندان دور می اندازد.

در دهه 60 شمسی و بحبوحه جنگ شهرها، زمانی که هواپیماهای عراقی شب هنگام به فضای شهر شیراز نزدیک می شدند، با طنین آژیر قرمز و قطع برق، همه شهر به یکباره در خاموشی و سکون فرو می رفت. در آن فضای سنگین به واقع امکان انجام هیچ کاری جز پناه گرفتن و منظر ماندن وجود نداشت تا اینکه صدای انفجار از نقطه ای بلند شود و آژیر سفید و اتصال مجدد برق و برگشت اوضاع به روال قبل...

امیدوارم این تجربه ناخوشاید تکرار نشود و با بی تدبیری در شرایط مشابه ای قرار نگیریم که کاری جز به انتظار نشستن امکان پذیر نباشد. 

علی عظیمی - 23 خرداد ماه 1391