بنام خدا

قدرت تمدن ها را برمبنای قدرت نفوذ فرهنگ آنها و نه بر مبنای وسعت مرزهای قراردادی کشورهای فعلی می سنجند. بعنوان مثال فرهنگ چینی که ورای مرزهای کشور فعلی چین، تمام شرق قاره پهناور آسیا را در اختیار خود دارد و یا تمدن پارسی که در بخش زیادی از غرب آسیا تاثیرگذار بوده است.

بخش زیادی از قدرت تمدن ها، مرهون نحوه و میزان ارتباطات درونی آنها بوده است. این ارتباطات بین جوامع بود که موجب گردید تا قوانین، هنر، دانش، آداب و رسوم اجتماعی و دیگر آثاری که بطور کلی آنها را محتوا می نامم، در طی سالها در یک چارچوب مشخص به نام تمدن ارائه شود و هویتی متمایز ایجاد نماید. بطوریکه با کمی دقت متوجه می شویم که شدت و ضعف ارتباطات بین جوامع (حتی ارتباطات تعریف شده در خانواده) ، قوت و ضعف تمدن و فرهنگ های وابسته به آن را تعیین می نماید.

امروز که فناوری اطلاعات در حال تاثیرگذاری عمیق و مستمر بر حوزه های مختلف زندگی بشری است، دیگر نمی توان به اتکا قدمت و قوت ریشه های فرهنگی تمدن ها به حفظ آنها امیدوار بود. نوع ارتباطات شکل گرفته در بستر فناوری اطلاعات نه تنها موجب تغییر شکل المانهای فرهنگی و سازنده تمدن ها شده است بلکه فرصتی تاریخی را برای ایجاد فرهنگ های جدید - چه در این جهان ، چه در جهانی که آن را مجازی می نامیم اش – فراهم نموده است.

اگر درگذشته تغییرات فرهنگی بتدریج رخ می دادند و برای استحاله و  پذیرش تغییرات فرصت کافی وجود داشت، امروز اما به دلیل سرعت بالای انتقال اطلاعات و بازگشت سریع بازخوردها، دیگر فرصتی برای تامل و درنگ باقی نمانده است و حتی قبل از اینکه فرصت نقد و بررسی وجود داشته باشد، تغییرات حادث می شوند. بطوریکه در برخی موارد این اتفاقات بقدری سریع روی می دهند که تنها پس از زایش نتایج، متوجه بروز آنها می شویم.

بطور مثال امروز برای جلوگیری یا توقف تاثیر پدیده شبکه های اجتماعی خیلی دیر شده است و این امر حتی اگر مطلوب بزرگان یا حاکمان جوامع نباشد، دیگر نمی توان با صرف هزینه یا اقدامات محدود کننده، حذف یا انکارش نمود. نتایج آن را می توان از هم اکنون مشاهده کرد: از تاثیر در بروز شورش های خیابانی لندن گرفته تا فروش های غیر منتظره شرکت اپل، یا حتی بروز سبک جدید طنز در ادبیات این روزها موسوم به " پ نه پ " که خارج از قالب های سنتی تعریف شده، در بستر شبکه های اجتماعی توسعه یافت و صرفنظر از مبارک بودن یا نبودن آن، بسرعت خود را تعریف کرده و به یک المان فرهنگی تبدیل گشت.

از سوی دیگر فناوری اطلاعات موجب تشدید برخورد فرهنگ ها نیز شده است. در این برخورد فرهنگی، ماندگار کسی خواهد بود که بتواند خود را با شرایط جدید سازگار کرده و  محتوای خود را محافظت نماید. اگر روزی بود که فرهنگ و سنن پای کرسی ها و در قصه های آخر شب، سینه به سینه منتقل می گشت، اما امروز محافظت از آنها با ابزار غیرجذاب و سنتی گذشته میسر نیست و چاره ای جز تجهیز به ابزار فناوری روز نمی باشد.

در شرایطی که جوانان اکثریت جامعه ایران را تشکیل می دهند و بواسطه کاربرد مستمر فناوری اطلاعات در معرض هجوم فرهنگ های بیگانه قرار دارند، در شرایطی که فضای جدیدی با نام جهان مجازی خلق شده که در آن مناسبات فرهنگی اجتماعی جدید در حال شکل گیری هستند، چه باید کرد؟ ... و بهتر است پرسید چه می توان کرد؟ .....

مشخص است که در آینده مفهوم سواد تغییر کرده و سواد الکترونیکی جایگزینی سواد سنتی خواندن و نوشتن خواهد شد. در این شرایط مهم ترین اقدامی که رهبران فکری جامعه می توانند انجام دهند، تولید هرچه بیشتر محتوای الکترونیکی براساس المانهای فرهنگی ایران است.

ما باید فضای جهان مجازی را با محتوای فرهنگی خود پرکنیم.

علاوه بر نخبگان و طبقه ممتاز جامعه، نهادهای اجتماعی که در فرهنگ سازی تاثیر مستقیم دارند، مانند صداوسیما، آموزش و پرورش، آموزش عالی، ارشاد و... ، باید با توسعه هرچه بیشتر محتوای الکترونیکی منطبق با فرهنگ ایرانی، عطش نسل جدید را برطرف کنند. چه در غیراینصورت ممکن است این عطش با محتوای نامتناسبی رفع شود که یا بدلیل ناآگاهی و یا حتی خباثت، کژ تهیه شده و تاثیرات مخربی داشته باشد. 

نکته مهم آنکه این محتوا باید هم از جذابیت کافی برخوردار باشد و هم در ذات و پنهان خود المانهای فرهنگی را در بر داشته باشد، چه در غیراینصورت ممکن است از تاثیرگذاری کافی برخوردار نگردد.

ما باید هوشمندانه مقتضیات زمان را در فرهنگ و تمدن خود جذب کرده و با آن همراه شویم. بدون وجود محتوای مناسب و کافی در جهان مجازی، امکان بازسازی فرهنگ و تمدن خود را در طی زمان از دست خواهیم داد و با ایجاد و رشد شکاف فرهنگی میان نسل جدید و قدیم، کمتر از زمانی که تصور می شود  به یک مغلوب فرهنگی تبدیل خواهیم شد.

فرهنگی که در چارچوب تمدن ایران زمین در طی قرن ها تا به امروز شکل گرفته است، همچون میراثی گرانبها در اختیار ما قراردارد. اگر امروز آن را برای آینده و طی مسیر تاریخی پیش رو با ابزار جدید و فناوری تجهیز ننمائیم، به دست خود نابودش کرده ایم. 

فرهنگ های تمدن هایی که نتوانند داشته های خود را بر مبنای این تغییرات و شرایط جدید بازسازی کرده و از قدرت خلق المانهای فرهنگی جدید عاجز باشند، چاره ای جز تسلیم و نابودی تدریجی نخواهند داشت.

فراموش نکنید، این وظیفه تاریخی تک تک خبرگان و اندیشمندان ما است: باید فضای جهان مجازی را با محتوای الکترونیکی مبتنی بر فرهنگ و تمدن خود پر کنیم.

دنبالم نگرد، پیدایم نکن !

بگذار همچنان در تو گم باشم!

علی عظیمی 25  امرداد 1390

برگشت به صفحه اصلی