بنام خدا

این پست بعنوان ادای احترام در مورد شخصی است که امروز (90/7/14) درگذشت در حالیکه او را بنیانگذار، کارآفرین، مخترع و مدیر موفق یکی از شرکتهای برتر فناوری می خوانند. انسانی که در طی زندگی خود ارزش های زیادی در عرصه کاربرد فناوری ایجاد نمود و یک مدل موفق از کسب و کار را در حوزه فناوری اطلاعات ارائه داد.

در مورد Steve Jobs مطالب زیادی منتشر شده و از این پس هم گفته خواهد شد. سابقه شناخت من از وی به سال 2005 م بر می گردد و در آن سالها بواسطه کسب موفقیت خیره کننده در فروش دستگاه پخش کننده موسیقی آی پادiPod    توجه بسیاری را به خود جلب کرده بود. مردی با عینک گرد و ته ریشی خاکستری که پیراهن ساده یقه اسکی و شلوار جین می پوشید و رسانه ها می گفنتند که بعد از بازگشت از  سفر هند، بودائی مسلک و گیاهخوار شده است.

سوای فراز ونشیب های زندگی شخصی او که مبارزه ای 56 ساله محسوب می شود و از زمان تولد در خانوادهای بی مسئولیت و فرزند خواندگی شروع و تا آخرین روزهای زندگی و مبارزه طولانی با سرطان ختم شد، قصد دارم به بهانه درگذشت او، برخی از جنبه های فعالیتهایش را که به نظرم متمایز از سایر موارد است، در اینجا ذکر کنم.

یکی از ویژگی های بارز و متمایز استیو جابز در مدیریت شرکت اپل، حضور مستقیم و چند بعدی وی در همه صحنه های فعالیت شرکت اپل بود. او بعنوان مدیرعامل در همه امور سازمان بطور موثری دخالت می کرد: از تصمیمات استراتژیک گرفته تا فعالیتهای اجرائی. او بطور ذره بینی، همه فعالیتهای شرکت را در محیط داخلی و بیرونی زیر نظر داشت. (این مدل مدیریتی که برای سازمان های ما با وجود این همه نواقص موجود در فرهنگ کار و تداخل فرایندها بسیار کارامد است)

بواسطه این حضور موثر، وی استراتژی های بسیار موفقی را در تلفیق همه عناصر موثر در فروش ایجاد کرد: از طراحی محصول گرفته تا تولید سخت افزار و برنامه نویسی، حتی در نقطه پایانی فروش یعنی فروشگاه های عرضه مستقیم محصولات در 5 قاره دنیا.

در حالیکه در زمینه طراحی محصول ایده ال گرا بود، همزمان ایده های منحصر بفردی در زمینه فروش و ایجاد جامعه وفاداران ارائه می داد و در تعیین نوع دکور و رنگ فروشگاه های اپل نیز دخالت مستقیم داشت. گفته می شود که وی چشم انداز سه سال آینده شرکت اپل را ترسیم کرده است.

اغلب شرکتهای مطرح تنها در یک یا چند زمینه محدود سرآمد هستند (مایکروسافت در زمینه برنامه های نرم افزاری، دل و  هیولت پاکارد در زمینه رایانه، سونی و توشیبا در زمینه دستگاه های پخش موسیقی، نوکیا و موتورلا در زمینه تلفن همراه، آمازون در زمینه تجارت الکترونیک و....) ، اما استیو جابز یک اکوسیستم کامل از محصولات ارائه داد.

محصولات موفقی در زمینه نرم افزار مانند سیستم عاملSafari  یا نرم افزارQueickTime  ، دستگاه های پخش کننده iPod، تلفن همراه iPhone  ، رایانه همراهMac Book  و PC  مکنتیاش، حتی در زمینه تجارت الکترونیک، فروشگاه های الکترونیکی بسیار موفق iTunes  و بسیاری محصولات دیگر که مانند دختران استیو جابز محسوب می شوند و بسیاری از آنها که با حرف i شروع می شوند، خود نسلی جدید از محصولات متمایز ایجاد کردند*.

ایده ال گرائی استیو جابز که متاثر از اعتقاد او به فرهنگ شرق (هند) بود، در کنار روحیه سخت کوشی و تلاش نشات گرفته از فرهنگ غرب موجب گردید تا مرزهای توقع مشتریان را جابجا کند. بطوریکه پس از ارائه هرکدام از محصولات آیفون و یا آی پد، نسل جدیدی از طراحان صنعتی گرفته تا شبکه تامین کنندگان و نرم افزارنویسان ایجاد می شدند. در واقع او با تلفیق هنر با فناوری و ارائه محصولات بی نقص، سطح انتظارات مشتریان را تعیین می کرد و رقبا را به دنبال خود می کشید.

در دورانی که مدل برون سپاری(out sourcing)  در شرکتهای فن آور طرفداران زیادی داشت و اغلب مدیران سیلیکون ولی (silicon valley) در حال مذاکره برای تولید محصولات کم هزینه در آسیا بودند، او بطور سخت گیرانه و سنتی در مورد شرکتهای همکار (پیمانکار) عمل می کرد و اتکای او به شرکت های همکار تنها در مواردی بود که مزیت کلیدی کسب و کارش را زیر سئوال نبرد. مدلی که در عین سنتی بودن برای اپل بسیار موفق از آب در آمد.

استیو جابز استراتژیست موفقی در زمینه سیاست های فروش نیز بود. او برای اطمینان از حذف واسطه های کار خراب کن، شبکه ای از فروشگاه های فیزیکی در ساسر جهان ایجاد کرد و مقررات سختی را برای فروشندگان و جلب رضایت مشتریان ایجاد نمود.

برای دسترسی بهتر مصرف کنندگان، محصولات نرم افزاری را از طریق فروشگاه های الکترونیکی iTunes و تجارت الکترونیک عرضه نمود تا شبکه ای متشکل از هزاران برنامه نویس بدون اینکه در استخدام اپل باشند، فقط برای محصولات او کار کنند.

حتی من عقیده دارم ماجرای گم شدن مدل آزمایشی آیفون 4 در یک رستوران در کالیفرنیا که توسط یکی از مهندسین اپل اتفاق افتاد و موجب افشای پیش از موعد مشخصات این محصول شد، استراتژی بی نظیر او برای دور کردن رقبا و توجه بیشتر رسانه ها و عموم مردم بود.

توجه وی به رضایت مشتری موجب شد تا پس از اینکه محصول ای پاد iPod  به تولید میلیونی رسید، علیرغم مخالفت هیت مدیره اپل، 100 دلار از قیمت فروش را به خریداران اولیه بازگرداند تا آنها نیز در جشن و سود تیراژ انبوه سهیم شوند. اتفاقی که حداقل من نمونه مشابه آن را سراغ ندارم... و سایر اقداماتی که موجب شد تا مصرف کنندگان محصولات اپل، متعهدترین و وفاداراترین مشتریانی شوند که بندرت ارتباط خود را با آن شرکت قطع می کنند.

بی شک او اشتباهات زیادی هم داشت که آنها را با موفقیت های بعدی جبران می ساخت و نباید در بزرگنمائی استیو جابز دچار اغراق شویم.

خوشبختانه وی در دوران ما در مکان و موقعیت مناسبی در حوزه فناوری قرار گرفت و بدبختانه اینکه، خیلی زود و قبل از تحقق بسیاری از ایده هایش مجبور به ترک این دنیا شد.

وی در یکی از آخرین سخنرانی هایش گفت: " 33سال است که هر روز صبح وقتی به آینه نگاه می کنم به خودم می گویم امروز چه کاری را باید انجام دهم و چه کاری را نباید انجام دهم."

شاید سالها تا ظهور توماس ادیسون و استیو جابز دیگری باید منتظر بمانیم. افرادی که بخوبی می دانند باید در زندگی خود چه کارهائی را انجام دهند و  چگونه تاثیر مثبت خود را بر محیط به جای بگذارند.

علی عظیمی-  14 مهر 1390

* پانوشت: محصولات اپل

محصولات و سخت افزارها :

اپل تی‌وی -  آی‌پد- خانواده آی‌فون-  خانواده آی‌پاد- مکینتاش-  آی‌مک-  سری مک‌بوک

Thunderbolt Display • iPod accessories • Mighty Mouse • Magic Mouse • Magic Trackpad

 نرم افزار:

آپرچر • بنتو • فایل‌میکر • فاینال کات استادیو • گاراژباند • آی‌لایف • آی‌اواس • آی‌تونز • آی‌ورک  • لاجیک استادیو • مک اواس ده (سرور) • کوئیک‌تایم • سافاری • سیری • ایکس‌سن

 محصولات جانبی:

 • Developer • AppleCare • Apple Specialist • اپل‌استور (online) • App Store • Certifications • Game Center • آی‌اد • Genius Bar • iBookstore • iTunes Store • Mac App StoreProCare • آی‌ورک دات‌کام • MobileMe • آی‌کلاد • وان تو وان •