بنام خدا

در پست قبلی گفته شد که نظریه آشوب در سالهای اخیر، انقلابی در شناخت ما از رویدادهای جهان ایجاد کرده و امکان بهتری را در کنترل محیط کسب و کار و موفقیت فراهم نموده است و گفتیم که این دیدگاه در مقابل نظم نیوتنی قرار دارد (برای دیدن پست قبلی اینجا را کلیک کنید).

براساس پارادايم نظم نيوتني، کلیه رویدادها قابل پيش بيني بوده و از نوع روابط علت و معلولی ساده، با روابط روشن و خطي بشمار می روند. اما در پارادايم آشوب، با الگوگیری از طبیعت، روابط بصورت نامنظم و پيچيده با ارتباط غيـرخطي میان علت و معلول فرض میشوند. جالب آنکه همین بي نظـــمی ها با گذر زمان الگويي منظم از خود نشان ميدهند. بعبارت دیگر رفتارهاي نامنظم و غيرقابل پيش بيني همه در ذات خود از نظمي نهفته برخوردار هستند: نظمـي در درون بـي نظمـي هـا.

علیرغم دامنه وسیع این بحث در اغلب حوزه های دانش، من به کاربرد آن در مدیریت کسب و کار و ارتباطات با فناوری اطلاعات می پردازم. بیایید ببینیم فناوری اطلاعات چه نقشی میتواند در این میان داشته باشد؟ آیا بکارگیری فناوری اطلاعات موجب توسعه نظم نیوتنی میشود و یا اینکه میتواند آشفتگی بوجود آورد؟

با ذکر یک مثال واقعی به بحث وارد می شوم. من یک شرکت تولیدی معتبر را می شناسم که از نظر کسب وکار دارای گذشته ای درخشان بوده و در حال حاضر نیز در جایگاه مناسبی قرار دارد. اما بتدریح در حال از دست دادن موقعیت و مزیت های رقابتی خود است. شاید برایتان جالب باشد که دلیل آن را بدانید. جواب این است: بدلیل استفاده نامناسب از فناوری  و در واقع سیستم های اطلاعاتی مبتنی بر فناوری اطلاعات!

قطعا متعجب شده اید و می پرسید چگونه چنین چیزی ممکن است؟!

پاسخ این است: در این شرکت فناوری اطلاعات به ابزاری برای از بین بردن خلاقیت ها و محدود سازی تبدیل شده است، ابزاری برای کنترل همه فعالیتها و سیستماتیک کردن کلیه امور، ابزاری برای جلوگیری از تخطی از اصول نظم نیوتنی و ابزاری برای قدرت نامتناسب حسابدارها در شرکت. در واقع به مدد قدرت فناوری اطلاعات هیچ فرایند و حرکتی نباید خارج از سیستم مشخص و ثابت تعریف شده صورت پذیرد.

شاید در ابتدا چنین تصور شود که اینها اتفاقات خوبی هستند. اما من می پرسم برای نیل به چه هدفی خوب هستند؟! اگر هدف، اعمال کنترل بی رحمانه تمام فعالیتها برای ایجاد نظم نیوتنی باشد، بلی خوب است !  ولی اگر هدف ایجاد تسهیلات برای ادامه بقا و رقابت در محیط کسب وکار باشد، من شخصا آن را نمی پذیرم و در اثربخشی آن تردید دارم.

متاسفانه باید گفت که فناوری اطلاعات ابزار مناسبی برای اعمال دیدگاه های سخت گیرانه پیروان نظم نیوتنی -که حسابدارها بارزترین نماد آن هستند- بشمار می رود.

از زمان گسترش کاربرد IT در سازمانهای مختلف و از جمله شرکت مورد نظر من، حسابدارها ابزار مناسب خود را برای کنترل فعالیتها و سین جیم پیدا کرده اند. آنها میخواهند با کمک سیستم  های اطلاعاتی و برنامه های نرم افزاری خودساخته، هر فعالیتی را تحت نظارت داشته و آن را پیش بینی کنند. بطوریکه اکنون برای انجام هر کاری نیاز است تا ابتدا به حسابدارها سین جیم پس داد و اجازه گرفت. آیا بنظر شما این کارها موجب بهبود عملکرد سازمان میشوند؟ شاید در مورد سازمانهای وظیفه گرا مانند اداره ثبت احوال چنین باشد، اما در مورد طیف وسیعی از فعالیتهای تحقیقاتی و شرکتهای نیازمند رقابت چنین نیست.

البته ممکن است در زمینه کنترل هزینه -و بقول معروف حساب کتاب- پیشرفتهایی ایجاد شود، اما وقتی کنترل از حد لازم فراتر رود، موجب از بین رفتن نوآوری و خلاقیت می شود. بطوریکه تنها و تنها "فعالیتهای تعریف شده و تصویب شده قبلی" انجام خواهند گرفت. تنها فعالیتهائی که حسابدارها با آن موافق باشند و از قبل آن را در سیستم های خود پیش بینی وتعبیه کرده باشند.

این همان وضعیتی است که شرکت جنرال موتورز (GM) با آن مواجه شد و سالها مهمترین دغدغه مدیریتی اش بجای رقابت و بهره وری، حفظ ثبات و یکنواختی شرکت در حفظ نظم ساختاری، رعایت بروکراسی اداری و سلسله مراتب سازمانی شده بود.

درست است که حسابدارها قیمت اجزا را میدانند ولی متاسفانه آنها ارزش فعالیتها را نمی دانند، رفتن به پیشواز نیاز مشتری را نمی پسندند، موافق ریسک نیستند و هزینه های غیرمنتظره ناشی از خلاقیت و نوآوری را تحمل نمی کنند. در شرکتهایی که با کمک IT موقعیت حسابداران بتدریج به یک موقعیت اثرگذار و حاکمیتی تبدیل شده است، این نرم افزارها و حسابداران هستند که بجای مدیران و حتی مشتریان تصمیم می گیرند و می گویند که چه کار انجام بشود چه کار انجام نشود !

من قویا اعتقاد دارم که در یک کسب وکار، چنانچه تفکر مدیریتی در چارچوب پارادیم نظم نیوتنی محصور گردد، قدرت فناوری اطلاعات میتواند منجر به قفل شدن روند حرکت رو به جلو و مرگ زودهنگام آن کسب وکار شود. زیرا در چارچوب قیدو بندهای نظم سیستمی، دیگر حرف مشتری ملاک نیست و مهم آن است که هیچ کس از چارچوب مشخص شده فراتر نرود و دست از پا خطا نکند!

نمونه های این بیماری کم نیستند. از شرکتهای کوچک تا شرکتهای بزرگ و معتبری مانند Yahoo ، Dell ، GM و حتی مایکروسافت! در بحران های ایجاد شده برای همه آنها کم و بیش وضعیت مشابه ای مشاهده می شود. بحران زمانی ایجاد میشود که ارزش سهام و رضایت سهامداران بر همه چیز اولویت می یابد و  مدیرانی با دیدگاه های غیرمنعطف مبتنی بر نظم نیوتنی با قدرتی که IT در اختیار آنها می گذارد، سازمان را منجمد می کنند.

البته این مشکل از ماهیت قدرت فناوری اطلاعات ناشی نمی شود، بلکه به نحوه بکارگیری فناوری اطلاعات بر می گردد.

در پست های قبلی در خصوص مزایای بکارگیری فناوری اطلاعات مطالبی گفتم که در اینجا هم بر آنها تاکید میکنم. اینها با هم در تناقض نیستند. در واقع مشکل از حسابدارها هم نیست. آنها از وظیفه ذاتی کنترل در چارچوب نظم از قبل تعیین شده برخوردارند که نمی توان آن را بکلی نفی کرد.

بلکه منظور من آن است که جایگاه این نوع تفکر روی صحنه و ایفای نقش اول نیست. شرکتهایی مانند: HONDA، Apple و Amazon و مایکروسافت (تا زمانی که بیل گیتس مدیرعامل آن بود)، با چنین وضعیتی مواجه نشدند و البته گوگل هم که جای خود را دارد، شرکتی که در آن همه چیز را به عمد به آشوب می کشند تا طلا استخراج کنند !

در شرکتهای اخیر، مدیرعامل و تیم اجرائی خود را درچارچوب تفکر نظم سیستمی محبوس نکرده اند. استیو جابز در اپل، بیل گیتس در مایکروسافت و جف بزوس در آمازون بجای حسابدارها روی صحنه هستند. اغلب آنها موئسسین اولیه کسب و کار و کارآفرین هایی هستند که اصولا به اصول نظم سیستماتیک نیوتنی اعتقاد چندانی نداشته و ندارند.

آنها انحصارها را در هم مي شكند و با خلاقيت مستمر در کسب و کار آن را در شرایط عدم ثبات قرار می دهند. زیرا از دیدگاه آنها کسب وکار همچون موجودی است که باید در محیط متغیر قرار گیرد تا زنده بماند.

آنها با استفاده از فناوری اطلاعات بجای ایجاد و تقویت قید و بند، قدرت رقابت شرکت را افزایش می دهند. يادگيري مستمر، فعاليتهاي تيمي، فرايند محوری، تعامل خلاق با محيط و هوشمندی جمعی کارکنان را ایجاد می کنند و...

(بحث طولانی شد و در این پست هم به اتمام نرسید. با تشکر از حوصله شما ، سعی میکنم در پست بعدی موضوع را جمع بندی کنم. لطفا من را از نظرات ارزشمند خود هرچند کوتاه مطلع فرمایید)

.............

ادامه دارد

علی عظیمی – 20 خرداد 1388

برگشت به صفحه اصلی